Κρητικά › Όλες οι λέξεις
Όλες οι λέξεις
1215 λέξεις και φράσεις, η καθεμιά με την πηγή της.
Α
- αβανιάβαρύς φόρος ή άσκηση εξουσίας καταχρηστικά
- αβαρεσάνωθρότητα απέναντι στη δουλειά
- αβάρετοςαυτός που προκόβει
- αβάτζοςαυτός που περισσεύει
- αβγάζομαινιώθω θυμό ή αγανάκτηση
- αβγανιάλόγια κατηγορίας ή δυσφήμησης
- άβγαρτοςχωρίς επεξεργασία
- αβγόκουπατο περίβλημα του αυγού
- αβγορίζωκοιτάζω σε μεγάλη απόσταση
- αβίζομήνυμα που ειδοποιεί
- αβοθρακόςτο βατράχι
- αβρυάτα φυτά που ονομάζονται βρύα
- αγάλισιγά
- αγίδαβοήθεια και στήριξη
- αγιοδημητράκιχρυσάνθεμο
- αγκαραθέείδος θάμνου με αγκάθια
- αγκουτσακιάάγρια αχλαδιά
- αγλάκιη πράξη του να τρέχει κανείς
- ἀγριάδαΆγρια ή ακαλλιέργητη γη.
- αδέΑν δεν.
- αδείπνητοςΠου δεν έχει φάει βραδινό.
- αδεμήςΔιαφορετικά, αλλιώς.
- αδερφίδεςΑδελφές.
- αδερφοδιώκτηςΑυτός που διώχνει αδέλφια· ιστορικά, χαρακτηρισμός πρωτότοκου σε πρόληψη για τον θάνατο μεταγενέστερων παιδιών.
- αδερφοκτόςΠολύ στενός φίλος που λογίζεται ως αδελφός.
- αδερφομοίριΤο κληρονομικό μερίδιο ενός αδελφού ή μιας αδελφής.
- αδερφοπαίδιαΠρώτα ξαδέλφια, παιδιά αδελφών.
- ἀδερφοχτόςΣτενός φίλος που λογίζεται ως αδελφός.
- αδιάρμιστοςΑκατάστατος ή ατακτοποίητος.
- άδικα των αδίκωΕντελώς άδικα ή μάταια.
- αδικιάΆδικη πράξη ή το αποτέλεσμά της· επίσης ζημιά.
- άδικο να μη σ’ εύρειΕυχής τύπος να μη βρει κάποιον αδικία ή κακό.
- άδικο να σου λάχειΉπια κατάρα να συμβεί κακό στον αποδέκτη.
- αδικοθανατίζωΠεθαίνω άδικα ή με βίαιο τρόπο.
- άδικοςΜη δίκαιος· η πηγή σημειώνει ιδιαίτερες στερεότυπες φράσεις.
- αδιμούρευταΜε ειλικρίνεια και ξεκάθαρα.
- αδόξαστοςΕυαίσθητο ή ευάλωτο σημείο του σώματος, όπως το κεφάλι.
- αδράΜε τραχύ τρόπο· μεταφορικά, σε μεγάλο τίμημα.
- αδραμιθιάΆγριο δέντρο του οποίου οι βλαστοί χρησιμοποιούνται για κατσούνες.
- αδρύςΠυκνός, μεστός ή τραχύς, με έντονα χαρακτηριστικά.
- αδυνατόςΔυνατός.
- ἀδυνατόςΔυνατός, ισχυρός.
- αέραςΟ άνεμος· στον πληθυντικό, κούφια λόγια ή ανεκπλήρωτες υποσχέσεις.
- αερινάΜε δροσιά από αέρα ή χαμηλή θερμοκρασία.
- αερινάδαΗ δροσιά.
- αερινίζειΔροσίζει ή φυσά ελαφρός αέρας.
- αέττητοΑνθεκτικό πράγμα που δεν φθείρεται εύκολα.
- αζίλακαςΜεγάλο μακρόβιο δέντρο που η πηγή συνδέει με την αριά.
- αζογύραφασόλι με πλατύ λοβό
- αζουδιάΗ κακοτυχία.
- άζουδοςΆτυχος.
- αζώγυροςΔύσοσμος θάμνος.
- αζωντανεύγωΑνακτώ δυνάμεις ή ξαναδραστηριοποιούμαι.
- αζώντανοςζωντανός
- αηλάΗ αγελάδα.
- αθάληστάχτη που διατηρεί θερμότητα
- αθάληΣτάχτη, χόβολη ή ανθρακιά.
- αθάλιαΕπίθετο για αμύγδαλα ή καρύδια που σπάζουν εύκολα.
- άθεροΠου δεν έχει θεριστεί.
- αθηβολήνοσταλγική ανάμνηση, έγνοια
- αθιβολεύγωΑναφέρομαι σε κάτι, αφηγούμαι ή συζητώ για κάποιον.
- αθιβολήσυζήτηση ή σκέψη
- αθιβολήΑναφορά, αφήγηση ή συζήτηση για κάτι ή κάποιον.
- ἀθιβολήΜνεία, αναφορά ή λόγος για κάτι.
- αθιβολήΣκέψη ή κουβέντα.
- αθίζωΑνθίζω.
- αθόγαλοΗ κρέμα ή τσίπα που μαζεύεται στο γάλα.
- αθογαλοκούρουποΔοχείο στο οποίο συγκεντρώνεται το αθόγαλο.
- αθοκουτάλαΚουτάλα για ανακάτεμα της στάχτης· μεταφορικά, άνθρωπος που ανακατεύεται σε υποθέσεις.
- αθοκούφιΛάκκος συλλογής στάχτης κοντά σε φούρνο ή εστία.
- αθολόγοςΆνοιγμα χαμηλά σε παλιά πήλινη κυψέλη για μέλισσες και αποστράγγιση.
- αθομαντίλαΠανί που λειτουργούσε ως φίλτρο στην παρασκευή σταχτόνερου.
- αθοπουτισμένοςΣκονισμένος με στάχτη ή γενικότερα με σκόνη.
- αθόςτο λουλούδι, ο ανθός
- άθοςστάχτη
- αθόςΆνθος· μεταφορικά, ακμή της ομορφιάς.
- άθοςΗ στάχτη.
- ἀθόςΆνθος, άνθηση ή κάλυκας άνθους.
- άθοςΆνθος ή λουλούδι.
- αθότυροςΕίδος τυριού που συνδέεται με το αλάτισμα και στέγνωμα μυζήθρας.
- αθούμαληΚαυτή στάχτη ή ανθρακιά.
- αθράκηΑναμμένα κάρβουνα που έχουν καεί εν μέρει.
- αθρωπεύγωΑποκτώ κοινωνικά αποδεκτούς τρόπους συμπεριφοράς.
- άθρωποςο άνθρωπος
- αϊβά / αηβάκυδώνι
- αίγακατσίκα
- αιμοστάτηςΜέσο που χρησιμοποιούνταν για σταμάτημα αιμορραγίας· ιστορικά και δαχτυλίδι ή πέτρα.
- άιντεΠροτροπή να έρθει, να ξεκινήσει ή να κινηθεί κάποιος.
- άιντε-άιντεΕπιφώνημα έκπληξης ή πειράγματος.
- αϊράνιΠολύ λεπτό ύφασμα· επίσης λεπτή επίστρωση τσιμέντου.
- ακαλίκωτοςΞυπόλυτος.
- ακαλλούργητοςΑόργωτος ή ακαλλιέργητος.
- ακάμωτοςΑνώριμος ή αγίνωτος.
- ακάνιαστοςΑγένειος νέος· επίσης νεοσσός χωρίς φτερά.
- ακέντριστοςΔέντρο που δεν έχει μπολιαστεί.
- ακέραμοςΑνεμοσούρι, μεγάλη συσσώρευση χιονιού σε προφυλαγμένο σημείο.
- άκλεροςΧωρίς παιδιά ή κληρονόμους.
- ἄκλεροςΧωρίς κληρονόμους ή συγγενείς.
- ακνά-ακνάΜόλις που διακρίνεται, πολύ αχνά.
- ακολισαύραΣαύρα.
- άκον-άκο(ν)Αναγκαστικά ή χωρίς τη θέληση κάποιου.
- ακόνιΕργαλείο ή μέσο για ακόνισμα.
- ακονόπετραΠέτρα για ακόνισμα κοπτικών εργαλείων.
- ακονυζάΑρωματικός θάμνος με κολλώδη φύλλα.
- άκοποΓια πουλημένα αγαθά, ακόμη ανεξόφλητο· πέρα από τις κοινές σημασίες άκοπος.
- ακουρνοπόδιΑρωματικό χόρτο υγρών τόπων.
- ακούωΑκούω· επίσης μυρίζω· με αντωνυμία, μπορώ.
- ἀκούωΑκούω ή υπακούω· επίσης με αντωνυμία, μπορώ.
- άκραΆκρη· σε φράσεις, τέλος ή καταστροφή· επίσης μακρινή συγγένεια.
- άκρα συγγένειαΜακρινή συγγένεια.
- άκρα συγγενείςΜακρινοί συγγενείς.
- ακράνυχοΗ άκρη του νυχιού που προεξέχει.
- ακριβαναθρεμμένοςΜεγαλωμένος με ιδιαίτερη φροντίδα.
- ἀκριβόςΑκριβός στην τιμή· επίσης φιλάργυρος.
- ακριβοχαιρετώΧαιρετώ με πολλή εγκαρδιότητα.
- ακριμνιόςΠου βρίσκεται στην άκρη.
- ακρόδωμαΠροεξέχουσα άκρη παλιού δώματος που προφύλασσε τον τοίχο από τη βροχή.
- ακροσταβαράΤο πάνω άκρο εξαρτήματος του ξύλινου αλετριού που συνδέεται με τον ζυγό.
- αλαβάριΜακάρι, τάχα ή εδώ που τα λέμε, ανάλογα με τα συμφραζόμενα.
- αλαδανιάΑρωματικός θάμνος από τον οποίο λαμβάνεται λάβδανο.
- αλάιΠαρέα, συνοδεία ή πομπή.
- ἀλάϊΣυνοδεία ή ακολουθία.
- αλάι-μαλάιΑκόμη περισσότερο.
- αλάισιΠεριπαιχτικό ή αρνητικό επιφώνημα σε συζήτηση.
- αλαιτρουβ(ε)ιόΤο ελαιοτριβείο.
- αλαιτρουβ(ι)άρηςΕργαζόμενος σε ελαιοτριβείο.
- αλάκεροςΟλόκληρος.
- αλαμπίριποιος ξέρει
- αλαμπλίριΠοιος ξέρει;
- ἀλαργάρωΑπομακρύνομαι.
- αλάργομακριά
- αλατσερόσκεύος όπου φυλάσσεται το αλάτι
- ἀλαφρόςΕλαφρύς.
- ἀλέγροςΕύθυμος· επίσης ελεύθερος, ανάλαφρος ή γρήγορος.
- ἀλέθωΑλέθω.
- ἄλεσμαΑυτό που προορίζεται για άλεσμα.
- ἀλέτριΆροτρο.
- ἀλετριάΑυλάκι που ανοίγει το άροτρο.
- ἀλησμονῶΞεχνώ.
- ἀλλαξιάΕνδυμασία, φορεσιά.
- ἀλλάσσωΑλλάζω· επίσης αλλάζω ρούχα.
- ἀλληθωρίζωΣτραβίζω.
- ἀλλήθωροςΑλλήθωρος, που στραβίζει.
- ἀλλιῶςΜε άλλον τρόπο, διαφορετικά.
- ἀλλοίμονοΕπιφώνημα λύπης ή συμφοράς.
- ἄλλοςΔιαφορετικός από κάποιον ήδη αναφερμένο.
- ἄλογοΆλογο, ίππος.
- ἁλωνεύγωΑλωνίζω.
- ἁλῶνιΑλώνι, χώρος αλωνίσματος.
- ἀμάλαγοςΦρέσκος, χλωρός ή δροσερός.
- ἀμάνιΈλεος, οίκτος.
- ἀμάραντοςΟ αμάραντος, ονομασία φυτού.
- ἀμασκάληΜασχάλη.
- ἀμάχιΈχθρα, μίσος ή κρατημένο παράπονο.
- άμεπήγαινε
- ἄμεΠήγαινε· πηγαίνετε.
- ἀμεταγάετροςΤόπος από τον οποίο δεν επιστρέφει κανείς· στη συγκεκριμένη χρήση, η κόλαση.
- ἀμέτρητοςΠάρα πολλοί ώστε να μην μπορούν να μετρηθούν· επίσης αλόγιστος ή απερίσκεπτος.
- ἀμίλητο νερόΝερό που συλλέγεται χωρίς ο συλλέκτης να μιλήσει, στην περιγραφή του κλήδονα.
- ἀμίλητοςΣιωπηλός, που δεν μιλά.
- ἀμίρηςΚύριος, άρχοντας· αντίστοιχος θηλυκός τύπος.
- ἀμμάτιΜάτι, οφθαλμός.
- ἄμμοςΆμμος.
- αμοναχόςμοναχός, μόνος
- ἀμπάριΆνοιγμα ή κενό σε πλοίο.
- ἀμπασάδαΕντολή, αποστολή ή ανάθεση· επίσης ενασχόληση.
- ἀμπασαδόροςΑπεσταλμένος, αγγελιαφόρος.
- ἀμπάσοςΑργός, βραδύς.
- ἀμπασωτόςΚάπως αργός.
- ἀμπέλιΑμπελώνας.
- ἀμπελοκουτσούραΚλήμα, κορμός ή ρίζα αμπελιού.
- αμπλάαδερφή
- ἀμπολιάζωΔιαλέγω ένα πράγμα ανάμεσα σε πολλά.
- αμπούνιαπαρατεταμένη κακία για προηγούμενη προσβολή
- αμπώθωσπρώχνω
- ἀναγαλλίζωΧαμογελώ, ιδίως για παιδί.
- ἀναγαράςΚύμβαλο, μεταλλικό κρουστό όργανο.
- ἀναγνώθωΔιαβάζω.
- ἀναγουλιῶΚάνω εμετό.
- ἀναγυρισμένοςΠολυταξιδεμένος, με μεγάλη πείρα.
- ἀναδένωΚάνω κάτι να πήξει.
- αναζήτηξητο αίσθημα της νοσταλγίας
- ἀναζητῶΝιώθω την έλλειψη κάποιου ή κάποιου πράγματος· επιθυμώ, ποθώ.
- ἀνάθεμαΚατάρα.
- ἀνάθεμά σεΚατάρα προς τον αποδέκτη.
- ἀναθεματίζωΚαταριέμαι.
- ἀναθρεφτόςΠαιδί που ανατρέφεται από άλλους, θετό παιδί.
- ἀνάκεροςΟλόκληρος, ακέραιος.
- ἀναλλόνωΑνακατεύω, προκαλώ σύγχυση ή αναστάτωση.
- ἀναμαζωξιάρηςΆνθρωπος περιμαζεμένος από τον δρόμο· στη γερμανική απόδοση, ζητιάνος που προσποιείται τον άρρωστο.
- ἀναμελειάΑμέλεια ή νωθρότητα.
- αναμουταλέξαφνική διακοπή της κίνησης και της φόρας
- ἀναντραΐζω τὰ μάδια μουΣηκώνω τα μάτια, κοιτάζω προς τα πάνω.
- ἀναντρανίζωΣηκώνω, ιδίως στρέφω τα μάτια προς τα πάνω.
- ἀναρωτῶΡωτώ, ζητώ να μάθω.
- ἀνασέρνωΤραβώ προς τα έξω ή πάνω· επίσης σκαρφαλώνω ή αναπνέω.
- ἀνασταίνωΣηκώνω όρθιο· επαναφέρω στη ζωή· αναζωογονώ.
- ἀναστοροῦμαιΘυμάμαι κάποιον ή κάτι.
- ἀνατέλλωΕμφανίζομαι, φανερώνομαι.
- ἀνατολικόςΑνατολικός άνεμος.
- ἀνατριχιῶΑνατριχιάζω, τρέμω ή φρίττω.
- ἄνεΑν, εάν.
- ἀνεβάζωΚάνω κάτι ή κάποιον να ανέβει.
- ἀνεδιάζομαιΑντιλαμβάνομαι· επίσης ανησυχώ ή υποψιάζομαι.
- ανερούβαλοςαπρόσεκτος
- ἄνεσιΑναψυχή, ξεκούραση.
- ανέφαλοσύννεφο στον ουρανό
- ἀνήπλυτοςΆπλυτος, λερωμένος.
- ἀνοίγωΑνοίγω· επίσης σκίζομαι ή σπάζω ανοίγοντας.
- ἀνταμόνωΣυναντώ.
- ἀντάραΑχλύς, ομίχλη.
- ἀνταραχήΑναστάτωση ή θόρυβος· επίσης ομίχλη.
- ἀντέναΚεραία ιστού πλοίου, οριζόντιο δοκάρι πανιού.
- ἀντερίΕξωτερικό ένδυμα· ο συντάκτης σημειώνει και ιερατικό ένδυμα.
- ἄντεροΈντερο.
- αντέτικαθιερωμένη συνήθεια ή έθιμο
- ἀντέτιΈθιμο, συνήθεια.
- ἀντιγιαγέρνωΕπιστρέφω, γυρίζω πίσω.
- ἀντίδικοςΑπειθής, πεισματάρης.
- ἀντικομμόςΔιακοπή· επίσης αποτίμηση, εκτίμηση αξίας.
- ἀντίντεροΑντίδωρο, ευλογημένο ψωμί της εκκλησίας.
- ἀντίςΑντί, στη θέση κάποιου πράγματος.
- ἀντιχαράσσωΜηρυκάζω· επίσης μισανοίγω το στόμα.
- ἀντόντιΔόντι.
- ἀντράκιΜικρός άντρας, υποκοριστικός τύπος του άντρας.
- ἀντρειωμένοςΑνδρείος, γενναίος.
- ἀντροκάλιοΠρόκληση.
- ἀντροκαλῶΠροκαλώ, καλώ κάποιον σε αναμέτρηση.
- ἀντρόϋνοΑντρόγυνο, ζευγάρι συζύγων.
- ἀντρωμένοςΑνδρείος, γενναίος.
- ανυφαντούη έμπειρη υφάντρα που διορθώνει μόνη της τα λάθη της
- ἀνύχιΝύχι ανθρώπου ή ζώου.
- ἀξάδερφοςΞάδερφος.
- ἄξαφναΞαφνικά, απρόοπτα.
- ἀξέπλεχτοςΠου δεν έχει πλεχτεί ή έχει λυθεί από το πλέξιμο.
- απάκιχοιρινό διατηρημένο με κάπνισμα
- ἀπάκιΚαπνιστό κρέας.
- ἀπαλαίωΠαλεύω, αγωνίζομαι.
- ἀπαντέχωΠεριμένω, προσδοκώ ή ελπίζω.
- ἀπαντῶΣυναντώ· επίσης αντιστέκομαι ή ανακόπτω.
- ἀπάνωΕπάνω.
- ἀπανωγίγλιΔέσιμο της σέλας, λουρί που τη συγκρατεί.
- ἀπανωπρούκιαΠροικιά, παραφερνά.
- ἀπάρθενοςΠαρθένος· επίσης παρθένα ως ουσιαστικό.
- ἀπατόςΟ ίδιος, αυτός προσωπικά.
- ἀπατός μουΕγώ ο ίδιος.
- ἀπατός σουΕυγενικός τρόπος προσφώνησης προς τον συνομιλητή.
- ἀπελαλῶΦεύγω, απομακρύνομαι.
- απεναντινόςαυτός που μένει απέναντι
- ἀπηλογοῦμαιΑπαντώ, αποκρίνομαι.
- ἀπῆςΑφού, έπειτα από τότε που.
- απίδιαχλάδι
- απιδιά / απιδέαχλαδιά
- ἀπλόνωΑπλώνω, εκτείνω.
- ἀπλόνω τὴ χέραΤεντώνω ή προτείνω το χέρι.
- ἀπὸΑπό.
- από πού κρατείςερώτηση για τον τόπο καταγωγής
- ἀπογλακῶΚαταδιώκω.
- ἀποδέλοιποςΥπόλοιπος, αυτός που απομένει.
- ἀποδιαντρέπομαιΠαύω να ντρέπομαι, αποβάλλω τη συστολή.
- ἀποδιαφώτισμαΧάραμα, αρχή της ημέρας.
- ἀπόδομαΑνάπαυση από τη δράση ή την εργασία· επίσης γηρατειά.
- ἀποζιγώνωΚαταδιώκω.
- ἀποκαλαμιάΚαλαμιά, χωράφι με τα υπολείμματα των κομμένων σιτηρών.
- ἀποκασταλάσσωΣταματώ για ανάπαυση, κατακάθομαι ή εγκαθίσταμαι.
- ἀποκλεισμένοςΑποκλεισμένος, φραγμένος· επίσης απελπισμένος.
- ἀπόκοτοςΤολμηρός, θαρραλέος.
- ἀποκοτῶΤολμώ, παίρνω θάρρος.
- ἀποκρισιάρηςΑγγελιαφόρος, μαντατοφόρος.
- ἀπολῶΑφήνω ελεύθερο, λύνω.
- ἀπομεσήμεροΑπόγευμα.
- ἀπομονήΥπομονή.
- ἀπόνταΑπό τότε που, με χρονικό προσδιορισμό.
- ἀπόντεΑπό τότε που, με ρήμα.
- ἀποντεστινάρωΟρίζω, προορίζω.
- ἀπονωρίςΝωρίς, πριν από την κανονική ώρα.
- αποράκιαη αδύναμη τελευταία ροή ρακής από την απόσταξη
- ἀπορπίζωΑφαιρώ την ελπίδα, φέρνω σε απόγνωση.
- ἀπορριξιμιόςΑπορριμμένος, θεωρούμενος άχρηστος ή ανάξιος.
- ἀποσκύβαλαΠίτουρα.
- ἀποσπερίτηςΑποσπερίτης, το άστρο που φαίνεται το βράδυ.
- αποσπεροβόσκωβόσκω το βράδυ
- ἀποσταίνωΚουράζω, εξαντλώ.
- ἀποτσακίζωΑποκρούω, στρέφω αλλού ή μεταχειρίζομαι διαφορετικά.
- ἀποῦΟ οποίος, που.
- ἀποὺΑπό.
- ἄπουΌπου.
- ἀποὺ τ’ ἀνύκια ὡς τὴν κορφήΑπό τα νύχια ως την κορυφή, σε όλο το σώμα.
- ἀποφανίζωΤιμώ ή διακρίνω κάποιον· επίσης διακρίνομαι.
- ἀποφασίζωΑποφασίζω· στη συγκεκριμένη έκφραση, διακινδυνεύω.
- ἀποφασίζω τὴ ζωή μουΔιακινδυνεύω τη ζωή μου.
- απύριθειάφι
- Απ’ ανημένει από τη γειτονιά σκουτελικό αδείπνητος κοιμάται.Όποιος περιμένει φαγητό από τη γειτονιά κοιμάται χωρίς δείπνο.
- απ’ όντα ’ψάργαςαπό το προηγούμενο βράδυ
- απ’ όντα ’ψέςαπό την προηγούμενη μέρα
- αραγιάόσο γάλα χωρά ένας αραγός
- ἀραγιάςΥπήκοος στο οθωμανικό ιστορικό πλαίσιο της πηγής.
- αραγόςμικρός ασκός από δέρμα κατσικιού ή αρνιού
- ἀραγόςΜικρό ασκί.
- ἀράθυμοςΟξύθυμος, που θυμώνει εύκολα.
- ἀράσσωΑράζω, προσεγγίζω στην ακτή· επίσης ορμώ ή επιτίθεμαι.
- ἀραχνιασμένοςΓεμάτος αράχνες ή ιστούς αράχνης.
- ἀργὰΑργά· επίσης το βράδυ.
- ἀργαλειόςΑργαλειός, υφαντικός ιστός.
- ἄργανοΌργανο, εργαλείο.
- αργαστήριο αργαλειός, ιδίως ο οριζόντιος κρητικός
- ἀργαστῆριΑργαλειός· επίσης αποθήκη ή εμπορικό κατάστημα.
- αργαστηροδιάστραέμπειρη υφάντρα
- αρισμαρίτο αρωματικό φυτό δεντρολίβανο
- ἄρκαλοςΟνομασία ζώου που ο συντάκτης αποδίδει με το γερμανικό Hamster· το είδος μένει ανεπιβεβαίωτο.
- ἀρκοῦδιΑρκούδα.
- ἀρκουμποῦζιΕίδος παλιού πυροβόλου όπλου, που ο συντάκτης χαρακτηρίζει πιστόλι.
- ἀρμάδαΣτόλος.
- ἄρματαΌπλα.
- ἀρμέγωΑρμέγω.
- ἀρμενίζωΠλέω, ταξιδεύω με πλοίο.
- ἀρμενοκούπιΠλεύση με κουπιά και πανιά.
- αρμινεύγωσυμβουλεύω
- ἀρνεύγωΣταματώ να κλαίω, ησυχάζω, ιδίως για παιδί.
- αροδαμόςκαινούργια ανοιξιάτικη βλάστηση δέντρου
- ἀρόλιθοςΚοιλότητα σε βράχο από όπου αντλείται νερό.
- ἀρπῶΑρπάζω, παίρνω απότομα.
- ἀρραβῶναςΔαχτυλίδι αρραβώνα.
- ἄρροςΆλλος, στη σφακιανή χρήση που επισημαίνει ο συντάκτης.
- ἀρρώστιαΑρρώστια, νόσος.
- ἀρτζιχάλιΓραπτή παράκληση, αίτηση.
- ἀρχιμενιάΠρωτοχρονιά, πρώτη ημέρα του έτους.
- ἄρχομαιΑρχίζω.
- ἀρχοντικόΣπίτι άρχοντα, αρχοντικό σπίτι.
- ἀρχοντολέΟι άρχοντες ως σύνολο.
- ἀρχοντοποῦραΑρχοντοπούλα, νεαρή γυναίκα αρχοντικής καταγωγής, στη σφακιανή ένδειξη της πηγής.
- ἄςΑς, ως μόριο που εισάγει προστακτική ή αυτοτελή προτρεπτική υποτακτική.
- ἀσβολόνωΤυφλώνω κάποιον ρίχνοντας ή σκορπίζοντας σκόνη στα μάτια του.
- ἀσερνικόςΑρσενικός.
- ἀσικιαρέΦανερά, δημόσια.
- ασκελοριζώνωαναπτύσσομαι και ριζώνω
- ἀσκέριΣτρατός, σώμα ανθρώπων.
- ἀσκίΑσκός· επίσης κοιλιά σε οικεία χρήση.
- ἀσκιάΣκιά.
- ἀσκιανιόςΣκιά, με τοπική ένδειξη Αποκόρωνα και Σφακίων από τον συντάκτη.
- ἀσμπερδένωΜπλέκω κάτι ή κάποιον· επίσης μπλέκομαι.
- ἀσπάλαθροςΑκανθωτός θάμνος, ονομασία που ο συντάκτης συνδέει με ασπάλαθο.
- ἄσπροΜικρό ιστορικό οθωμανικό νόμισμα· στον πληθυντικό, χρήματα.
- ἀσπροκούτελοςΜε άσπρο μέτωπο· επίσης ασπρομάλλης ή γέρος.
- ἄστεΑφήστε, πληθυντικός προστακτικής του αφήνω.
- ἀστερινόςΤο άστρο του βραδιού, αποσπερίτης.
- ἀστῆθιΣτήθος, κόρφος.
- ἀστοχῶΑποτυγχάνω· επίσης δυστυχώ ή κακοπερνώ.
- ἀστράγαλοςΑστράγαλος, άρθρωση ή προεξοχή στον αστράγαλο του ποδιού.
- ἄστροΆστρο.
- ἀστροφεγγιάζεταιΜένει έξω τη νύχτα κάτω από τον ουρανό, για το νερό του κλήδονα στην περιγραφή της πηγής.
- ἄτζεμπαΆραγε; ερωτηματικό μόριο.
- ἀτζίΚνήμη, κάτω μέρος του ποδιού.
- ατζιρίτιτρεχάλα
- ἀτζοπατῶΧτυπώ τη γη με τα πόδια· επίσης καμαρώνω ή επιδεικνύομαι.
- ἀτιμάζωΤιμώ, εκτιμώ.
- ἀτίμητοςΑνεκτίμητος, πολύτιμος.
- ἀτλῆςΙππέας.
- ἀτόςΟ ίδιος, αυτός προσωπικά.
- ἀτριτίζωΑυξάνω την τιμή, πλειοδοτώ.
- ἀτσάλιΧάλυβας, ατσάλι.
- ατσέλεγοςσπουργίτης
- αὐγερινόςΤο πρωινό άστρο, αυγερινός.
- αὐγόΑυγό.
- αὐτίΑυτί.
- ἀφεδειάΑρχή, εξουσία ή οι άρχοντες.
- ἀφεδιάΑξιοπρέπεια, σεμνότητα· επίσης τίτλος ευγενικής προσφώνησης σε σχετική έκφραση.
- ἀφέντηςΚύριος, αφέντης· αντίστοιχος θηλυκός τύπος.
- ἀφίνωΑφήνω, επιτρέπω ή αφήνω ελεύθερο.
- αφορδακόςβάτραχος
- ἀφορέζωΑφορίζω από την εκκλησία, στη χρήση ιερέων που επισημαίνει ο συντάκτης· επίσης καταριέμαι.
- ἀφράτοςΤρυφερός, φρέσκος.
- ἀφρουκάζομαιΑκούω προσεκτικά· επίσης υπακούω.
- ἄφτωΑνάβω, βάζω φωτιά.
- ἀφώριοςΚαινούργιος, πρόσφατος ή φρέσκος.
- ἀχαμνοπιάνωΧαλαρώνω, αφήνω κάτι να λασκάρει.
- ἀχείλιΧείλι· επίσης άκρη, χείλος αντικειμένου.
- ἄχεραΆχυρα, σκύβαλα ή τροφή για ζώα.
- ἀχλάδαΑχλαδιά, δέντρο που η πηγή αποδίδει ως ξυλαχλαδιά.
- ἄχναΑτμός, αχνός.
- ἀψύςΟρμητικός, έντονος ή δριμύς.
Β
- βαγεστίζωΕγκαταλείπω, παραιτούμαι από κάτι.
- βάγιαΤροφός· επίσης υπηρέτρια ή καμαριέρα.
- βάγιαΒάγια, φύλλα φοίνικα.
- βαγιοκλαδίζωΦροντίζω, περιποιούμαι, ανατρέφω.
- βαγιοκλαδιστήςΦροντιστής, άνθρωπος που περιποιείται άλλον.
- βάληΠράξεις, ανδραγαθίες.
- βαλῆςΕπίτροπος, διοικητής ή διαχειριστής.
- βάνωΒάζω, τοποθετώ.
- Βάνω κουκιά στον κουνενόΜεταθέτω ξανά και ξανά την προθεσμία ή την πραγματοποίηση κάποιου πράγματος.
- βάνω τὰ ροῦχά μουΝτύνομαι.
- βάνω ’ς το καλάθι γάλα κ’ εις τον αραγό κουτάλιαΛέγεται όταν κάποιος κάνει τα πράγματα ανάποδα από το σωστό.
- βαραίνωΧτυπώ· επίσης χτυπώ κάπου κατά λάθος.
- βαργιόςβαρύς
- βάρδιαΦρουρά, σκοπιά.
- βαρδιάνοςΦύλακας, σκοπός.
- βαρήχνωτραυματίζομαι
- βαρθακόςΒάτραχος.
- βαροπρουκίζωΔίνω μεγάλη προίκα.
- βαρυοῦμαιΟκνεύω, βαριέμαι ή μένω αδρανής.
- βαρυοῦμαι τὴ ζωή μουΑισθάνομαι τη ζωή μου βαρετή ή δυσβάσταχτη, είμαι κουρασμένος από αυτή.
- βαρύςΒαρύς.
- βαρυχαριτσόνωΕπιβάλλω βαρύ φόρο.
- βασαρμιολουσμένοςΛουσμένος με βάλσαμο ή μύρο, αρωματισμένος.
- βάσαρμοςΒάλσαμο, ονομασία αρωματικής ουσίας ή φυτού χωρίς ταύτιση είδους εδώ.
- βασιλεύγει ὁ ἥλιοςΟ ήλιος δύει.
- βασιλεύγωΒασιλεύω· επίσης δύω για ουράνιο σώμα.
- βασιλικόΒασιλεία, βασίλειο.
- βάτοςΒάτος, αγκαθωτός θάμνος με βατόμουρα.
- βαυαλίζωΦροντίζω, περιποιούμαι, ανατρέφω.
- βγαίνει μουτο αξίζω
- βγορίζωΠροεξέχω, φαίνομαι καθαρά ή είμαι φωτεινός.
- βεζύρηςΆρχοντας, διοικητής ή αντιβασιλέας.
- βελοῦδοΒελούδο, ύφασμα.
- βενέτικοΒενετικό χρυσό νόμισμα.
- βέραανακωχή, συμφιλίωση
- βέργαΒέργα, λεπτό κλαδί ή ραβδί.
- βερέμιΦθίση, ιστορική ονομασία ασθένειας.
- βίγλαΣκοπιά, φρουρά.
- βιγλίζωΦρουρώ, παρατηρώ ή παραφυλάω.
- βίδαΒίδα· αστειευόμενα, σκέψη ή κεφάλι.
- βιζιτάρωΕξετάζω ή παρατηρώ.
- βιλαέτιΝομός, διοικητική περιοχή ή χώρα.
- βιόλαόμορφο λουλούδι
- βιόλαΛουλούδι.
- βίοςΘησαυρός.
- βίσεχτοςΔίσεκτος· επίσης θεωρούμενος δυσοίωνος ή ολέθριος.
- βιτουριέροςΝικητής, νικηφόρος.
- βίτσαΒέργα, λεπτό ραβδί.
- βιτσίζωΜαστιγώνω, χτυπώ με βέργα.
- βίτσισμαΜικρή διαδρομή τρέχοντας.
- βλαστημῶΒλαστημώ, καταριέμαι ή υβρίζω.
- βλεπητικήη δουλειά της επίβλεψης προβάτων στη βοσκή
- βλέπου σεΠρόσεχε τον εαυτό σου, φυλάξου.
- βλέπωΒλέπω.
- βλογῶΕυλογώ· επίσης τελώ γάμο, παντρεύω.
- βολὰΦορά, περίπτωση.
- βολεῖΥπάρχει χρόνος ή ευκαιρία.
- βολετόΒολικό, κατάλληλο για την περίσταση.
- βόλιΔίσκος· επίσης ρίψη λίθου ή δίσκου.
- βολιτάρωΠεριφέρομαι, περπατώ γύρω.
- βόλταΠερίπατος, βόλτα με τα πόδια.
- βοσκόπουροΝεαρός βοσκός, στη σφακιανή μορφή που επισημαίνει ο συντάκτης.
- βότανοΦαρμακευτικό βότανο, κατά την ονομασία της πηγής.
- βότυροςΒούτυρο.
- βουβάλιΒόδι, ταύρος ή βοοειδές, όπως το αποδίδει η πηγή.
- βουηθῶΒοηθώ.
- βούιβόδι
- βοῦϊΒόδι ή βοοειδές, μέσω της παραπομπής της πηγής στο βουβάλι.
- βοῦλαΣφραγίδα· επίσης σημάδι.
- βουλόνωΣφραγίζω, βάζω σφραγίδα ή σημάδι.
- βουλῶΒυθίζομαι, καταδύομαι.
- βούργιαυφαντός σάκος που κρέμεται από λουριά, ταγάρι
- βούργιαΣάκος.
- βοῦρκαΛάσπη, υγρά ή λασπώδη μέρη.
- βουρκόνωΔακρύζω, γεμίζω δάκρυα.
- βουτσίΠίθος, μεγάλο δοχείο ή βαρέλι.
- βουτῶΒυθίζω ή βυθίζομαι, βουτώ.
- βρακοζώνηΖώνη ή δέσιμο της βράκας.
- βρίσχωΒρίσκω.
- βρίχνωβρίσκω
- βρούχοςδυνατός βαρύς θόρυβος
- βυζάνωΘηλάζω.
- βυζίΜαστός, στήθος.
Γ
- γαγερμόςΕπιστροφή.
- γαγέρνωΣτέλνω ή δίνω πίσω· επίσης επιστρέφω.
- γαΐδαροςΓάιδαρος, όνος.
- γαϊτάνιΛεπτό σχοινί, κορδόνι.
- γαλάζιοςΚυανός, σκούρος μπλε.
- γαλιόταΓαλιότα, ιστορικός τύπος πλοίου.
- γανόνωΚασσιτερώνω, γανώνω.
- γάντσοςΓάντζος, αγκίστρι.
- γάραΓάλα, στη σφακιανή μορφή που επισημαίνει ο συντάκτης.
- γαριερόςΛερωμένος, με βρόμικο υπόλευκο χρώμα.
- γαρόφαλοΟνομασία που αποδίδεται με καρυόφυλλον· η διάκριση λουλουδιού και μπαχαρικού μένει ανοιχτή εδώ.
- γάστραΓλάστρα ή πήλινο δοχείο.
- γάστριΚύηση, εγκυμοσύνη.
- γαυγίζωΓαβγίζω.
- γγίζωΑγγίζω.
- γδερμάτιΔέρμα.
- γδέρνωΓδέρνω, αφαιρώ το δέρμα.
- γδέχομαιΠεριμένω, προσδοκώ.
- γδυμνόςΓυμνός.
- γεζίτηςΆθεος ή ασεβής, κατά την αξιολογική γλώσσα της πηγής.
- γεὶΈνας, μέσω της παραπομπής της πηγής στο γεῖς.
- γειὰΥγεία.
- γειά σουΈκφραση επιδοκιμασίας, μπράβο.
- γεῖςΈνας.
- γελέκιΓιλέκο.
- γελῶΓελώ· επίσης εξαπατώ.
- γέμιΒρώμη ή τροφή για ζώα.
- γεμιτζῆςΝαύτης, άνθρωπος που ταξιδεύει ή εργάζεται σε πλοίο.
- γενιάΓένος, καταγωγή ή γενιά.
- γεράκιΓεράκι, αρπακτικό πτηνό που η πηγή αποδίδει με Habicht.
- γέρνωΣηκώνομαι, εγείρομαι.
- γέρνωΓέρνω, κλίνω ή λυγίζω.
- γέρωΧύνω, ρίχνω υγρό.
- γερῶΓερνώ· επίσης κάνω κάτι ή κάποιον να γεράσει.
- γεφύριΓέφυρα.
- γῆΉ, διαζευκτικός σύνδεσμος.
- γηὰΓια.
- γῆςΓη, έδαφος.
- γήτεμμαΓοητεία ή μαγεία, κατά την ιστορική ονομασία της πηγής.
- γιΕυφωνικό στοιχείο πριν από λέξη που αρχίζει με φωνήεν, στις θέσεις που περιγράφει η πηγή.
- γιάΓια, προς ή υπέρ· επίσης επειδή, διότι.
- για μιαςαμέσως
- γιαγγίνιΠυρκαγιά, μεγάλη φωτιά.
- γιαγερμόςεπιστροφή
- γιαγέρνωεπιστρέφω
- γιαγέρνωΕπιστρέφω ή στέλνω πίσω, μέσω παραπομπής στο γαγέρνω.
- γιάεκοίτα
- γιαίνωγίνομαι καλά
- γιαίνωΓίνομαι καλά· επίσης θεραπεύω.
- γιάνταγιατί
- γιάνταΓιατί; για ποιον λόγο ή σκοπό;
- γιαράςΠληγή.
- γιασεμίΓιασεμί.
- γιαταγάνιΞίφος, ιστορικό όπλο.
- γίβενταντροπές
- γίγλαΛουρί ή δέσιμο που συγκρατεί τη σέλα.
- γίδιΚατσίκα, αίγα.
- γιερόςΥγιής, δυνατός.
- γιοκλαντάρωΕρευνώ, εξετάζω.
- γιορντάμιΣτόλισμα, κόσμημα· επίσης φιλαρέσκεια.
- γιορντάσηςΣύντροφος, εταίρος.
- γιορτὴΓιορτή, εορταστική ημέρα.
- γιούργιαΈφοδος, επίθεση, μέσω παραπομπής στο γιουρούσι.
- γιουργιάρωΟρμώ σε κάποιον· επίσης τρέπω σε φυγή.
- γιουρούσιΈφοδος, ορμητική επίθεση.
- γιοφύριΓέφυρα.
- γιτσικάΣτείρες κατσίκες.
- γιτσικόςΑιγίσιος, της κατσίκας.
- γιῶμαΑπογευματινό γεύμα, κολατσιό.
- γιωματάρωΤρώω απογευματινό γεύμα ή κολατσιό.
- γκάβγωΦεύγω, αποχωρώ.
- γκαϊφέςκαφές
- γκαρδιακόςΘαρραλέος, γενναίος.
- γκρυνιάζωΕίμαι σκυθρωπός ή κακοδιάθετος.
- γλάκιοΤρέξιμο, δρόμος.
- γλακώτρέχω
- γλεντίζωΔιασκεδάζω κάποιον· επίσης διασκεδάζω ο ίδιος.
- γλίναΛίπος, ζωικό λίπος ή στέαρ.
- γλιστρῶΓλιστρώ, ολισθαίνω.
- γλιτόνωΣώζω, ελευθερώνω· επίσης απαλλάσσομαι ή ελευθερώνομαι.
- γλιτσιάζωΓίνομαι γλοιώδης, κολλώδης.
- γλυκιόςγλυκός
- γνοιάζει μεΜε αφορά, με νοιάζει.
- γνοιάζωΚάνω κάποιον να προσέξει· στη μέση χρήση, προσέχω ή στρέφω την προσοχή μου.
- γνωστικόςΜυαλωμένος, λογικός.
- γόβαΥπόδημα, παπούτσι με άνοιγμα κατά την περιγραφή της πηγής.
- γόζιομαιΘρηνώ, οδύρομαι.
- γόϊΕπιφώνημα θρήνου, αλίμονο.
- γόϊ μουΑλίμονό μου.
- γομάριΦορτίο, όσο μπορεί να κουβαλήσει ένα υποζύγιο.
- γονικάΓονείς.
- γοργιὸΓρήγορα, σύντομα.
- γοργογόνατοςΓρήγορος στο τρέξιμο.
- γοργόςΓρήγορος, ταχύς.
- γοῦναΓούνα, δέρμα με τρίχωμα ή γούνινο ένδυμα.
- γουρλήςτυχερός
- γούρναΠέτρινη δεξαμενή ή ποτίστρα νερού.
- γρὰΓριά, ηλικιωμένη γυναίκα.
- γραίνωβρέχω
- γραίνωΒρέχω, υγραίνω.
- γρακῶΤρέχω, στη σφακιανή μορφή της πηγής.
- γραμματικόςΛόγιος, μορφωμένος.
- γραντώεξαντλούμαι
- γραφτὸΜοίρα, πεπρωμένο, στη θρησκευτική ερμηνεία της πηγής.
- γρεμνίζωΓκρεμίζω ή πέφτω από ύψος.
- γρεμνόςΓκρεμός, βάραθρο.
- γρέοςΒορειοανατολικός άνεμος.
- γροικώακούω
- γροικῶΑκούω, αφουγκράζομαι.
- γρόσιΙστορικό οθωμανικό νόμισμα· επίσης χρήματα.
- γρυλώνωγουρλώνω τα μάτια
- γυαλίΓυαλί, υλικό.
- γυνίΥνί αρότρου.
- γυρεύγωΖητώ, ψάχνω.
- γυρίζωΣτρέφω· επίσης περιφέρομαι ή τρέχω γύρω.
- γυρογιάλιΑκτή, παραλία.
- γύροςΚύκλος· επίσης πλευρά ή κοντινός χώρος σε σχετική έκφραση.
- γύρου γύρουΟλόγυρα, κυκλικά.
Δ
- δαγκάνωΔαγκώνω.
- δαμάσκηνοΔαμάσκηνο, κορόμηλο κατά τη δεύτερη απόδοση της πηγής.
- δαμασκὶΔαμασκηνό ύφασμα, δαμάσκο.
- δασκαλάκιΜαθητής.
- δέΔεν, όχι.
- δὲ βγάνω ἄχναΔεν λέω ούτε λέξη.
- δείχνει μουΦαίνομαι, έχω μια όψη.
- δείχνωΔείχνω· επίσης φαίνομαι.
- δεκαριάΔεκάδα, σύνολο δέκα.
- δεκεῖΕκεί.
- δὲν τὸ καλεῖ ἡ γι ὥραΔεν είναι η κατάλληλη ώρα, δεν το απαιτεί η περίσταση.
- δένεΔεν.
- δεντρὸΔέντρο.
- δεπάΕδώ.
- δέτηςγκρεμός
- διαγουμίζωΔιαρπάζω, λεηλατώ· επίσης σκορπίζω.
- διάγωΜένω κάπου, περνώ τον χρόνο μου.
- διακονεύωζητιανεύω
- διακονιάΕλεημοσύνη.
- διακονιάρηςζητιάνος
- διακονιάρηςΆνθρωπος που ζητά ελεημοσύνη.
- διαλαλῶΚηρύσσω, αναγγέλλω δυνατά.
- διάλεΜορφές του διάολος που χρησιμοποιούνται σε έντονη άρνηση.
- Διάλε, όσο δεις (πιεις) από τον αραγό μου γάλαΜην περιμένεις καλό από μένα ούτε να υπολογίζεις στη βοήθειά μου.
- διαλεοῦδιΥπόλειμμα, άχρηστο υπόλοιπο.
- διάλοσι σταλιὰν ἤπιαΔεν ήπια ούτε σταγόνα.
- διαολίζωΒγάζω κάποιον από τα λογικά του, κατά τη μεταφορική γλώσσα της πηγής.
- διάολοςΔιάβολος, κακό πνεύμα στη θρησκευτική ονομασία της πηγής.
- διαρμίζομαισυγυρίζω
- διασκελῶΔιαβαίνω με μεγάλο βήμα, δρασκελώ ή πηδώ πάνω από κάτι.
- διάωΜένω κάπου, περνώ τον χρόνο μου, μέσω της παραπομπής στο διάγω.
- διγοῦμαιΔιηγούμαι, αφηγούμαι.
- δίδωΔίνω.
- δικάζομαιΜαλώνω, φιλονικώ.
- δικητήςΔιοικητής, κυβερνήτης.
- δικόςΔικός, ίδιος· επίσης συγγενής, μέσω του στόχου ἐδικός.
- δίμουροςΔιπρόσωπος, αλλοπρόσαλλος ή δόλιος.
- διορίαΠροθεσμία, καθορισμένος χρόνος.
- διπλοπόδηςΜε τα πόδια σταυρωμένα ή το ένα πάνω στο άλλο.
- δίχωςΧωρίς.
- δίχως ἄλλοΟπωσδήποτε, απολύτως βέβαια.
- διωματάρηςΕπιβλητικός, μεγαλόπρεπος.
- διώχνει μου νὰΜου έρχεται στον νου να κάνω κάτι.
- διώχνωΚαταδιώκω, διώχνω μακριά.
- δόΔώσε, πριν από το μου στη χρήση που σημειώνει η πηγή.
- δόλιοςΆθλιος, αξιολύπητος ή κακομοίρης.
- δόξα πατρίΣτη συγκεκριμένη χρήση, ευάλωτο σημείο του σώματος.
- δοξάριΜουσικό δοξάρι ή πλήκτρο κατά τις δύο γλώσσες της πηγής· μεταφορικά, δύναμη ή θάρρος.
- δόσιΔώρο.
- δούδει μου νὰΜου έρχεται στον νου να κάνω κάτι.
- δούδωΔίνω, μέσω της παραπομπής στο δίδω.
- δουλειάΑσχολία, εργασία.
- δουλεύγωΕργάζομαι.
- δουλευτήςΕργάτης ή υπηρέτης, με αντίστοιχο θηλυκό τύπο.
- δραγουμάνοςΔιερμηνέας.
- δροικῶΑκούω, αφουγκράζομαι, μέσω παραπομπής στο γροικῶ.
- δρόϊωΙδρώνω.
- δρομολάτηςΟδοιπόρος, ταξιδιώτης.
- δροσιάΔροσιά, δροσερός αέρας ή ψύχος.
- δροσιὰ δὲν ἔφαγαΔεν έφαγα ούτε μπουκιά.
- δροσιόςΣκιά, μέσω της παραπομπής στο ἀσκιά.
- δύνομαιΜπορώ να κουβαλήσω ή να βαστάξω.
- δῶμαΣτέγη, ταράτσα.
- ’δὰΤώρα.
Ε
- ἔβγαΈξοδος, το να βγαίνει κανείς έξω.
- ἔγγαλοΖώο που δίνει γάλα, ιδίως πρόβατο στη διευκρίνιση της πηγής.
- έγγαλοςζώο που δίνει γάλα
- ἐγλεντζέςΔιασκέδαση, τέρψη.
- ἔγνοιαΜέριμνα, φροντίδα ή προσοχή.
- ἐγώΕγώ, προσωπική αντωνυμία πρώτου προσώπου.
- εδάτώρα
- ἐδεπάΕδώ, με ενισχυμένη δεικτική χρήση.
- ἐδέτσουΈτσι ακριβώς, με ενισχυμένη δεικτική χρήση.
- ἐδικόςΔικός, ίδιος· επίσης συγγενής.
- ἐζημιάΖημιά, βλάβη· επίσης ποινή.
- εἶμαιΕίμαι.
- εἷςΚαθένας, στη σύνταξη με κάθα ή πάσα που περιγράφει η πηγή.
- εἰσέΣε, προς ή μέσα σε, ως παραλλαγή της πρόθεσης εἰς στην πηγή.
- εκειάεκεί
- ἐκειδάΕκεί, με ενισχυμένη δεικτική χρήση.
- εκειέεκεί
- ἐκεινοσάςΕκείνος, με ενισχυμένη δεικτική χρήση.
- ἐκεινοσέςΕκείνος, ο συγκεκριμένος εκεί.
- ἔλατοςΈλατο.
- ἐληὰΕλιά, δέντρο ή καρπός· στο πρόσωπο, ελιά του δέρματος.
- ἐλίγοςΛίγος, ολιγάριθμος ή μικρή ποσότητα.
- εμιλιάομιλία
- ἐμιλιάΟμιλία, κουβέντα ή λόγος· επίσης φωνή.
- ἔμπαΕίσοδος, το να μπαίνει κανείς μέσα.
- εμπίτησετελείωσε
- ἔνΙδού, να, πριν από τις αντωνυμίες που παραθέτει η πηγή.
- έναν αέραΠολύ λίγο ή παρά λίγο.
- εξάη ησυχία μου
- ἐπάΕδώ.
- ἐπαδάΕδώ, με ενισχυμένη δεικτική χρήση.
- επαέεδώ
- εργώκρυώνω
- ἐργῶΚρυώνω, ριγώ.
- ἔρεγοςΑρεστός, επιθυμητός.
- ἐρωδιάΕρωτικές υποθέσεις, τα ερωτικά.
- ἔρωνταςΈρωτας, αγάπη.
- ἐσὺΕσύ, προσωπική αντωνυμία δεύτερου προσώπου.
- ἐτότεςΤότε.
- ἐτότεσαςΤότε ακριβώς, με ενισχυμένη δεικτική χρήση.
- ετσάέτσι
- ἔτσαΈτσι, με αυτόν τον τρόπο.
- εὐγιάΑίθριος ή χωρίς βροχή καιρός.
- εὐτόνοςΑυτός, μέσω της παραπομπής στο εὐτός.
- εὐτόςΑυτός.
- εὐτύςΑμέσως, ευθύς.
- εφτάζυμαψωμί χωρίς προζύμι
- ἔχε γειάΑποχαιρετισμός, να είσαι καλά.
- ἔχει τὸ διάολο ’ς τ’ ἀσκίΈχει τον διάβολο μέσα του, κατά τη μεταφορική απόδοση της πηγής.
- ἔχηΚτήματα, περιουσία.
- έχνοςζώο
- ἔχνοςΚτήνος, ζώο του κοπαδιού.
- ἔχω καλλιάΠροτιμώ.
Ζ
- ζαερέςΤρόφιμα, εφόδια.
- ζάλοτο βήμα
- ζάλοΒάδισμα, βήμα· επίσης ίχνος.
- ζαρίφηςΚομψός, λεπτός ή χαριτωμένος.
- ζβολώθηκαχτύπησα
- ζευγάριΖευγάρι· επίσης ζευγάρι βοδιών για όργωμα.
- ζευγάςΓεωργός που οργώνει.
- ζεύλαΔακτύλιος ή εξάρτημα του ζυγού.
- ζευλόνωΛυγίζω, κάμπτω.
- ζευλώνωλυγίζω
- ζευτικόΖεμένο βόδι, βόδι για όργωμα.
- ζηλειάρηςΖηλότυπος ή φθονερός.
- ζῆλοςΦθόνος, ζήλια.
- ζιγόνωΚυνηγώ, καταδιώκω.
- ζιμποῦλιΥάκινθος, ονομασία φυτού.
- ζιῶΖω.
- ζόγιαΣτολίδι, κόσμημα ή στεφάνι, και στεφάνι στολισμένο με πολύτιμα αντικείμενα.
- ζουδερόςΦθισικός ή καχεκτικός· επίσης άχρηστος στην αξιολογική γλώσσα της πηγής.
- ζούμπεροζώο
- ζουρίδακουνάβι
- ζυγώνωπλησιάζω
Η
Θ
- θάΜόριο μελλοντικής δήλωσης, στην ανάλυση της πηγής.
- θαμήΤαφή, κηδεία.
- θαμμάζομαιΘαυμάζω, νιώθω θαυμασμό.
- θάρασσαΘάλασσα, στη σφακιανή μορφή που επισημαίνει η πηγή.
- θαρρῶΝομίζω, πιστεύω ή υποστηρίζω.
- θέΣυντομευμένη μορφή του θέλω, ιδίως στη σύνδεση με να που περιγράφει η πηγή.
- θέλωΘέλω, επιθυμώ.
- θέλω (να + ρήμα + θέλω)βοηθητικό του μέλλοντα μετά το κύριο ρήμα: «να πάω θέλω» αντί «θα πάω»
- θενάΤύποι της κατασκευής θέλω με να, που η πηγή συνδέει με μελλοντική δήλωση.
- θεριόΆγριο ζώο· επίσης δράκος ή γίγαντας στη συλλογή της πηγής.
- θέτωπλαγιάζω, ξαπλώνω για ύπνο
- θέτωΒάζω, τοποθετώ· επίσης ξαπλώνω ή καταλύω.
- θηκάριΘήκη, ιδίως θήκη λεπίδας.
- θιόςΘεός· επίσης θείος ως συγγενής.
- θλιφτόςΛυπημένος, περίλυπος.
- θρέφωΤρέφω, δίνω τροφή.
- θρουλὶΚομμάτι, θρύμμα.
- θρουλώθρυμματίζω
- θωριάματιά, όψη
- θωριάΌψη, εμφάνιση.
- θωρώβλέπω
Ι
- ίδια δα τώρααμέσως τώρα
- ἰδῶμαΒλέμμα, κοίταγμα.
- ἰλάμιΚρίση, δικαστική απόφαση ή ψήφισμα.
- ινάτιπείσμα
- ἰνάτιΠείσμα, αυθάδεια.
- ίντατι
- ἴνταΤι; ποιος ή τι είδους; επίσης αναφορικό ό,τι.
- ιντερέσοσυμφέρον
- ἴσιαΊσια, ευθεία.
- ἴσκαΞηρός μύκητας που περιγράφεται ως προσάναμμα στην πηγή.
Κ
- καβάξηςΔημόσιος ή δικαστικός αγγελιαφόρος.
- καβέςΚαφές· επίσης καφενείο στη δεύτερη χρήση που σημειώνει ο συντάκτης.
- καβρόςκάβουρας
- καβρόςΚαβούρι, καρκίνος ως ζώο.
- καδέναΑλυσίδα.
- καερέτιυπομονή, βοήθεια
- κάθαΚάθε, καθένας.
- κάθα εἷςΚαθένας, κάθε άνθρωπος.
- κάθεται και μου ανα(ε)καιρώνει παλιού αραγού βαστάγιαΑναφέρεται σε παλιά, λησμονημένα γεγονότα που ξαναφέρνει κάποιος στη συζήτηση.
- καθρέφτηςΚαθρέφτης.
- κάθωΚάθομαι.
- καΐκιΜικρό πλοίο ή βάρκα.
- καιντῶΚαίω, πυρπολώ.
- καϊρέτιΘάρρος, ψυχική δύναμη.
- καιρόςΧρόνος, κατάλληλη ή αναμενόμενη ώρα.
- κακαποδομένοςΔυστυχισμένος, άτυχος.
- κακαποδούδωΈχω κακή έκβαση, παθαίνω συμφορά.
- κακκαρίζωΚακαρίζω, βγάζω ήχο κότας.
- κακογραμμένοςΚακότυχος, δυστυχισμένος στη σχετική γλώσσα της πηγής.
- κακομοίρηςΔυστυχισμένος, κακότυχος.
- κακοποδίδωκαταντώ
- κακορίζικοςΠολύ κακότυχος, εντονότερο του κακομοίρης στην πηγή.
- κακοτερένιοςκαχεκτικός
- κακοφορούμαιυποψιάζομαι κάτι κακό
- καλαμιάΚαλαμιώνας· επίσης χωράφι με καλαμιές μετά τον θερισμό.
- καλαναρχῶΨάλλω ή προψάλλω αντιφωνικά στην εκκλησιαστική χρήση της πηγής.
- κάλανταΕυχές σε τραγούδι που η πηγή συνδέει με την παραμονή της Πρωτοχρονιάς.
- καλαπόδιΚαλαπόδι υποδηματοποιού.
- καλεστήςΆνθρωπος που καλεί τους καλεσμένους σε γάμο.
- καλιάκαλύτερα
- καλιά'χωπροτιμώ
- καλιμέντοπροκοπή
- καλλιάςΚαλύτερος, αντίστοιχος θηλυκός τύπος.
- καλοκαρδίζωΚάνω κάποιον να χαρεί· επίσης χαίρομαι, ευφραίνομαι.
- καλόμοιροςΕυτυχισμένος, καλότυχος.
- καλοστραθιάκαλό ταξίδι
- καλουπαξήςπρόκριτος του χωριού
- καλόφαγοςΠου τρώει όλα τα φαγητά με ευχαρίστηση.
- καλῶΚαλώ, προσκαλώ.
- καλῶςΚαλά.
- καλῶς σᾶς ηὕραμεΧαιρετισμός των ανθρώπων που φτάνουν, καλώς σας βρήκαμε.
- καλῶς τὰ κάνετεΧαιρετισμός, να είστε καλά.
- καλῶς ὡρίστεΚαλωσόρισμα, καλώς ήρθατε.
- καμάραΑψίδα, θόλος.
- καμάριΣτόλισμα, τιμή ή καύχημα.
- καμαρόνωΚοιτάζω ή θαυμάζω.
- κάμεραΔωμάτιο, οίκημα.
- καμνυώκλείνω τα μάτια από νύστα
- καμπαέτιΑδίκημα, παράπτωμα ή έγκλημα.
- καμπάναΚαμπάνα.
- καμπαναρειόΚαμπαναριό.
- καμπανέλιΜικρό κουδούνι.
- καμπανίζωΖυγίζω, σταθμίζω.
- κάμπανοΖυγός, όργανο ζύγισης.
- κάμποςΠεδιάδα, χωράφι.
- καμπούρηςΚυρτός, με καμπουριασμένη ράχη, στην περιγραφική γλώσσα της πηγής.
- καμπουρόνωΚαμπουριάζω, κυρτώνω.
- κάμωμαΠράγμα, έργο· στον πληθυντικό καμώματα, πρόβατα στην πηγή.
- κανακάρηςΑρεστός, χαριτωμένος.
- κανάκιΚολακεία, χάδι.
- κανάταΚανάτα, δοχείο για υγρά.
- κανίσκιΔώρο που αποτελείται από τρόφιμα.
- καννυῶΚλείνω τα μάτια.
- καντάριΙστορική μονάδα βάρους· επίσης ζυγός ταχείας ζύγισης.
- καντήλαΛυχνάρι, νυχτερινό φως.
- καντίναΓυναίκα.
- καντιφέςΒελούδο· επίσης ονομασία φυτού με μη επιβεβαιωμένη ταύτιση εδώ.
- καντούνιΓωνία.
- κάνωΚάνω, δημιουργώ· επίσης γεννώ, οργώνω ή λέω στις αντίστοιχες χρήσεις της πηγής.
- καοῦδιΚαύμα, φλόγα ή κάψιμο· επίσης βάσανο, ταλαιπωρία.
- καπανταήςΚαταπιεστής, αυτός που υποτάσσει ή εξαναγκάζει.
- καπέλοΚαπέλο.
- καπετάνΠλοίαρχος· επίσης αρχηγός ή ηγέτης.
- καπετάν πασᾶςΙστορικός τίτλος του ανώτατου οθωμανικού ναυάρχου στην πηγή.
- καπετάναΝαυαρχίδα.
- καπνοπίνωΚαπνίζω καπνό.
- καπότοΕπανωφόρι, κάπα ή πανωφόρι.
- καράβιΠλοίο.
- καραβοκάτεργοΚωπήλατο πλοίο, μέσω της παραπομπής στο κάτεργο.
- καραβοκύρηςΠλοίαρχος, κυβερνήτης πλοίου.
- καραβόσκοινοΧοντρό σκοινί πλοίου, κάλως.
- καραβοτσακισμένοςΝαυαγισμένος.
- καραμπίναΕίδος κοντού πυροβόλου όπλου με φαρδύ στόμιο στην περιγραφή της πηγής.
- κάρβουνοΚάρβουνο, άνθρακας.
- καρεφύλιΙστορικό πυροβόλο όπλο με παχύ ή φαρδύ στόμιο στην περιγραφή της πηγής.
- καριόλαΚάθισμα ή ανάκλιντρο με ρόδες, κατά τις γλώσσες της πηγής.
- καρμανιόλαΛαιμητόμος, γκιλοτίνα.
- καρνάδοςΡόδινος, στο χρώμα του ρόδου.
- καρόςΚαλός, στη σφακιανή μορφή που επισημαίνει η πηγή.
- καρούλιΤροχαλία ή μηχανισμός περιέλιξης· επίσης καρούλι νήματος.
- καρπέταΓυναικείο ένδυμα, με γλώσσες χιτώνα και φούστας στην πηγή.
- καρσίΑπέναντι, εναντίον.
- κάρτοΤέταρτο μονάδας μέτρησης ή ώρας.
- κάρτσαΒράκα, παντελόνι κατά την απόδοση της πηγής.
- καρτσονᾶςΠαλαιός έμφυλος υποτιμητικός χαρακτηρισμός για μαλθακό ή τρυφηλό άνδρα.
- καρτσόνιΠλεκτή κάλτσα, ένδυμα της κνήμης.
- κάρφαςΜαθητής, μαθητευόμενος τεχνίτης.
- καρφίχτηςΚαθρέφτης.
- καρῶΚαλώ, προσκαλώ, στη σφακιανή μορφή της πηγής.
- καρῶςΚαλά, στη σφακιανή μορφή της πηγής.
- κασαβέτιΠάθος, έντονο συναίσθημα κατά την απόδοση της πηγής.
- κασέλαΚιβώτιο, κασέλα.
- κάσεςλεκέδες, βρωμιές
- κασίδαΙστορική ονομασία πάθησης με κρούστες στο κεφάλι.
- καστέλιΠόλη ή φρούριο· επίσης περιοχή, επικράτεια.
- κάστροΦρούριο.
- Κατά το βούι, είναι κιή παχνιά ντουη ποσότητα του φαγητού προσαρμόζεται στο μέγεθος εκείνου που τρώει
- καταδιάκατάντια
- καταδούδωΠροδίδω.
- καταλυῶΚαταστρέφω, φθείρω· επίσης εξαντλώ ή θανατώνω στις χρήσεις της πηγής.
- κατάρτιΙστός πλοίου.
- καταχανᾶςΦάντασμα, βρικόλακας στην περιγραφή της πηγής.
- καταχνιάΟμίχλη.
- κάτεργοΚωπήλατο πλοίο, που η πηγή αποδίδει με όρους τριήρους και γαλέρας.
- κατέχωξέρω
- κατέχωΞέρω, γνωρίζω.
- κατζικλίκιΑπάτη, δόλος.
- κατηγορῶΚαταπονώ, αποδυναμώνω.
- κάτηςγάτα
- κάτηςΓάτος ή γάτα.
- κατσιφάραΟμίχλη.
- κατσόπρινοςΧαμηλό και πυκνό πουρνάρι, κατά την περιγραφή της πηγής.
- κατσούλαΓάτα.
- κατσούλιγατάκι
- κατσούναμπαστούνι
- κατσόχοιροςΖώο που η πηγή αποδίδει ως ακανθόχοιρο.
- κατῶΞέρω, γνωρίζω, μέσω παραπομπής στο κατέχω.
- καυγᾶςΚαβγάς, διαμάχη.
- καυκίΞύλινο κύπελλο ή δοχείο· επίσης μονάδα καταμέτρησης είκοσι αιγοπροβάτων στην πηγή.
- καῦκοςΕραστής, αγαπημένος.
- καϋμένοςΚυριολεκτικά καμένος· συνήθως καημένος, αξιολύπητος στη χρήση της πηγής.
- καφᾶςΑυχένας, σβέρκος.
- καφτάνιΚαφτάνι, ένδυμα που η πηγή χαρακτηρίζει τουρκικό.
- κάχριταΈχθρα, μίσος ή μνησικακία.
- κάψαζέστη
- κάψαΚαύσωνας, ζέστη.
- καψώνομαιζεσταίνομαι
- κεδιάΝύγμα, τσίμπημα ή σημάδι από τρύπημα.
- κειάΕκεί.
- κελίΔωμάτιο μοναχού.
- κεμέριΖώνη με θήκη για χρήματα, ζωνάρι-πορτοφόλι.
- κεντώκαίγομαι
- κενώνωσερβίρω
- κερατᾶςΠαλαιός υβριστικός χαρακτηρισμός για απατημένο σύζυγο.
- κερίΚερί ως υλικό· επίσης κεράκι φωτισμού στην πηγή.
- κερκέλλιΚρίκος, δαχτυλίδι.
- κερχανέςπαλιό ελαιοτριβείο
- κεσίμιΚόψιμο ή γραμμή ενδύματος· επίσης στολισμός, μεγαλοπρέπεια.
- κηλαϊδῶΚελαηδώ, τραγουδώ για πουλιά στη γλώσσα της πηγής.
- κηραϊδῶΚελαηδώ, στη σφακιανή μορφή της πηγής.
- κιαγιάςΕπίτροπος, διαχειριστής.
- κιαείςΚανένας· επίσης κάποιος στις αντίστοιχες χρήσεις της πηγής.
- κιάλιΤηλεσκόπιο, όργανο μακρινής παρατήρησης.
- κιαπόειςΈπειτα, στη συνέχεια.
- κιατίπηςΓραφέας, γραμματέας ή λογιστής στην ιστορική χρήση.
- κιμᾶςΨιλοκομμένο κρέας.
- κινᾶ ὁ ποταμόςΟ ποταμός ξεχειλίζει.
- κινᾶςΡόδινο χρώμα.
- κινῶΚινώ, ξεκινώ ή αναχωρώ.
- κιόλαςΉδη· επίσης αληθινά, πράγματι.
- κιόντεςΚι όμως, αλλά.
- κιρκιμίσιπικροδάφνη (κατά τους συγγραφείς, με κόκκινα άνθη)
- κισιμέτιΤύχη· επίσης ελεημοσύνη.
- κιτάπιΒιβλίο· στη διευκρίνιση της πηγής, και το Κοράνι.
- κλαδευτήραςκλαδευτήρι
- κλειδουνιάστραΚλειδαρότρυπα.
- κλειδωνιάΚλειδαριά πόρτας.
- κλήδοναςΚλήδονας, έθιμο μαντικής στην παραμονή της γιορτής του Ιωάννη όπως το περιγράφει ο συντάκτης.
- κλησιάΕκκλησία.
- κλωνίτσαΒλαστάρι, μικρό κλωνάρι.
- κοιλιοπονῶΈχω πόνους τοκετού, στην παρούσα χρήση της πηγής.
- κοίτομαικοιμάμαι, είμαι ξαπλωμένος
- κοκοσάλιχαλάζι
- κολάνιΠεριλαίμιο αλόγου.
- κολατσιδάκιΜικρό κολατσιό, υποκοριστικό του πρωινού γεύματος στην πηγή.
- κολατσιόΠρωινό γεύμα· επίσης η ώρα του πρωινού.
- κολοσαῦραΣαύρα.
- κολῶΧτυπώ.
- κολῶναΚολόνα, στύλος.
- κομματαρχίαΠαράταξη, ομάδα ή φατρία.
- κομπίΚουμπί.
- κομπόνωΚουμπώνω· επίσης εξαπατώ.
- κομπωτήςΑπατεώνας, ψεύτης.
- κόναΕικόνα, απεικόνιση.
- κονάκιΚατάλυμα, σπίτι.
- κονεύγωΣταματώ για διαμονή, καταλύω.
- κόνισμαΕικόνισμα, εικόνα.
- κονταρεύγωΠληγώνω με δόρυ· στη μέση χρήση, αρρωσταίνω απότομα στην απόδοση της πηγής.
- κοντεύγωΠλησιάζω, είμαι κοντά.
- κοντεύγωΠληγώνω με δόρυ, μέσω της παραπομπής στο κονταρεύγω.
- κοντόάραγε
- κοντύλιΓραφίδα, εργαλείο γραφής.
- κοντυλοσερμένοςΣύμμετρος, λεπτός, όμορφος στην περιγραφή της πηγής.
- κοπέλαΠαιδί, αγόρι ή κορίτσι στη συγκεντρωτική γλώσσα της πηγής.
- κοπέλιτο παιδί, συνήθως το αγόρι
- κοπελιάτο κορίτσι
- κοπελιάρηςΝέος άνδρας, νεανίας.
- κοπελοπούλαΜικρό κορίτσι.
- κόπελοςΜεγάλο αγόρι.
- κοπιάζωΠροσπαθώ, κοπιάζω.
- κόπιασεςΕυγενική πρόσκληση να έρθει κάποιος.
- κόρδαΧορδή, ιδίως χορδή από έντερο στη γλώσσα της πηγής.
- κορδέλαΤαινία, κορδέλα.
- κορδίζωΤεντώνω, απλώνω· στη μέση χρήση, τεντώνομαι.
- κορμίΣώμα, σωματική διάπλαση ή σιλουέτα.
- κορνιάζωμουδιάζω
- κορύζασαδίψασα
- κορφήΚορυφή, άκρη.
- κόρφοςΜασχάλη· επίσης στήθος, μαστοί.
- κορώναΣτέμμα.
- κοσκινικόΆνθη μέσα σε κόσκινο, στη γαμήλια υποδοχή που περιγράφει η πηγή.
- κόσκινοΚόσκινο· επίσης το κοσκινικό με άνθη, μέσω παραπομπής της πηγής.
- κόσολοςΠρόξενος.
- κότσιΚνήμη, πόδι· επίσης άρθρωση.
- κότταΚότα, όρνιθα.
- κουβεδιάζωΚουβεντιάζω, συνομιλώ.
- κουβένταΣυζήτηση, συνομιλία.
- κουβέρταΚατάστρωμα πλοίου.
- κουδούνιΜικρό κουδούνι ζώου.
- κουζουλάδατρέλα
- κουζουλαίνωΒγάζω κάποιον από τη λογική ή την ηρεμία του, στη μεταφορική γλώσσα της πηγής.
- κουζουλόςτρελός, παλαβός
- κουζουλόςΑνόητος, μωρός στην αξιολογική γλώσσα της πηγής.
- κοῦκοςΚούκος, πουλί.
- κουκοσάλιΧαλάζι.
- κουκουβάγιαΚουκουβάγια, γλαύκα.
- κουκουβίζωκάθομαι οκλαδόν
- κουκοῦλιΚαπέλο.
- κουλλοῦραΜεγάλο κουλούρι· επίσης κύκλος, και κύκλος χορευτών που κρατιούνται από τα χέρια.
- κουλλοῦριΣτρογγυλό ψωμάκι, κουλούρι.
- κουλούκικουτάβι
- κουλούκιΚουταβάκι, μικρό σκυλί.
- κουλουκουρίζωΚουρεύω ή ψαλιδίζω τα πίσω μέρη στην περιγραφή της πηγής.
- κουλουμούντρατούμπα
- κουμαντάντηςΔιοικητής, έπαρχος ή αρχηγός.
- κούμοςκοτέτσι
- κούμπαραςΕκρηκτικό βλήμα ή βόμβα στην απόδοση της πηγής.
- κουμπάροςΠαράνυμφος, συνοδός του γαμήλιου ζευγαριού, με θηλυκούς τύπους στην πηγή.
- κουμπέςΘόλος, τρούλος.
- κουμπίζωΞαπλώνω, ανακλίνομαι.
- κουμποῦριΠιστόλι.
- κουνάλιΕντελώς ώριμο· στην αστεία χρήση της πηγής, πολύ μεθυσμένος.
- κουνενόςπήλινο μονόχερο δοχείο για υγρά
- κουνενόςΚανάτα νερού, υδρίσκη.
- κούνιαΛίκνο, κούνια βρέφους.
- κουνιάδοςΚουνιάδος, με ευρύτερες γλώσσες δαήρ και γαμβρός στην πηγή.
- κουνιῶΚινώ, σαλεύω· επίσης κουνώ λίκνο ή νανουρίζω στη σχετική χρήση.
- κοῦντουροςΚοντός, βραχύς.
- κούπαΚύπελλο.
- κουπίΚουπί.
- κουράδιτο κοπάδι ζώων
- κουράδιΚοπάδι, ποίμνιο.
- κουράζωΚαταπονώ, κουράζω.
- κουρκουνῶΧτυπώ, κρούω.
- κουρμπάνιΖώο για θυσία, στην ιστορική ονομασία της πηγής.
- κουρνόςΑσπρόμαυρος με ρίγες, για κατσίκες στην πηγή.
- κουρσάρηςΠειρατής.
- κουρσεύγωΠειρατεύω.
- κούρταΑυλή ή μάντρα ζώων.
- κούρταλαΧειροκρότημα, χτύπημα των παλαμών.
- κουρταλῶΧτυπώ, κροταλίζω ή χειροκροτώ.
- κουρτίναΚουρτίνα, παραπέτασμα.
- κουσουλτάρωΣυσκέπτομαι, συμβουλεύομαι.
- κουσοῦλτοΣυμβούλιο, σύσκεψη.
- κουτάλαΜεγάλο κουτάλι, κουτάλα.
- κουτάλαΩμοπλάτες, ράχη στην απόδοση της πηγής.
- κοῦτελοΜέτωπο.
- κουτουλώχτυπώ με το κεφάλι
- κουτουλῶΧτυπώ με το μέτωπο ή τα κέρατα.
- κουτουρούχοντρικά, κατ' αποκοπή
- κουτοῦτοΥδραγωγός, αγωγός νερού.
- κουτσαίνωΚουτσαίνω, περπατώ με χωλότητα.
- κουτσοκεφαλίζωΑποκεφαλίζω, εκτελώ στην ιστορική γλώσσα της πηγής.
- κουτσόςΧωλός, που κουτσαίνει.
- κουτσούνακούκλα
- κριγιόςΚριάρι, με επιπλέον γερμανική γλώσσα για ευνουχισμένο αρσενικό πρόβατο στην πηγή.
- κρίμαΑμάρτημα, παράπτωμα.
- κρίμα ’ςΚρίμα για κάποιον ή κάτι, έκφραση λύπης.
- κροῦσοΠειρατεία.
- κρυβοῦριΤάφος, τύμβος.
- κρυγιαίνωΚρυώνω ή κάνω κάτι να κρυώσει.
- κρυγιόρεμμαΡευματισμός, ιστορική ονομασία ενοχλημάτων στην πηγή.
- κρυγιόςΚρύος, ψυχρός.
- κύρηςΠατέρας.
- κυρφόςΚρυφός, μυστικός.
- κωλόνωΣπρώχνω προς τα πίσω· επίσης υποχωρώ, απομακρύνομαι ή εξαφανίζομαι.
- κῶλοςΟπίσθια, πρωκτός.
- κωλόσερμαΟυρά ή συρόμενο τμήμα ενδύματος.
- κωλοσέρνωΣέρνω, τραβώ.
Λ
- λαντουρώκαταβρέχω
- λιανόςλεπτός
- λιγομαριάζομαιλιποθυμώ
- λιδαραγόςαραγός για λάδι
- λιοπάνιπανί για τη φύλαξη των ελιών
- λογοσταίνομαιαρραβωνιάζομαι
- λυχνώσκορπίζω στον αέρα
Μ
- μαγαρίζωλερώνω
- μαδάραγυμνή ορεινή περιοχή
- μαζώνωμαζεύω
- μαλιέςκαβγάδες
- μαλιχουλέςφασαρία
- μανίζωθυμώνω
- μαντινάδαΔίστιχο, συχνά ερωτικό στην παρατήρηση του συντάκτη.
- μαντρατζήςβοηθός του βοσκού
- μαντρίζωκλείνω στη μάντρα, περιορίζω
- μαργώνωμουδιάζω από το κρύο
- μελίτακαςμυρμήγκι
- μενεξελίμενεξεδί χρώμα
- μικιόςμικρός
- μισερόςσακατεμένος
- μισεύγωφεύγω
- μιτσόταπαιδική ηλικία
- μολέρνωαφήνω ελεύθερο
- μοῦ δούδει λιγομάραΜου έρχεται να κάνω εμετό.
- μουρέλονεαρό φυτό ελιάς
- μπαλωθιάπυροβολισμός
- μπάνταπλευρά
- μπεγεντίζωμου αρέσει
- μπεγίριτο άλογο
- μπέτηςστήθος
- μπιτίζωτελειώνω
- μπλιόπια
- μπουζνάρα / μπουζουνάρατσέπη, πουγκί
- μπουφετζήςκαφετζής
- μυζηθραραγόςαραγός για μυζήθρα
Ν
- νομάτοιάνθρωποι
- νταγαρτζίκιποιμενική τσάντα από δέρμα κατσικιού
- νταγιαντώαντέχω
- ντακέρνωαρχίζω
- ντάσκαδερμάτινος σάκος για επισκευή παπουτσιών
- ντελικανήςνέος άντρας (σημασία από KONAT χάρτη «νεαρός», μορφή dεnikalís)
- ντελόγοαμέσως
- ντίπικαθόλου
- ντόδιαδόντια
- ντουκιάνιτο μαγαζί· συχνά το καφενείο του χωριού
- ντρέταίσια
Ξ
Ο
- ογλήγοραγρήγορα
- οζόζώο
- όιόχι
- οπέρσιςπέρσι
- όρθακότα
- όρνιθαη κότα
- οφανόςφλόγα
- οφέτοςφέτος
- οφτόψητό στα κάρβουνα
- όχεντραοχιά
- οψάργαςχθες το βράδυ
- οψέςχθες
Π
- παγουδιάζωκαταπραΰνω τον πόνο
- πανίζω το πιάτο μουμαζεύω με ψωμί το φαγητό που έμεινε στο πιάτο και το τρώω
- παντέρμοςκαημένος
- παντίχνωσυναντώ
- παπούριμικρό ύψωμα του εδάφους
- παραμάναμαμή
- παραπαντίζωβάζω κάτι παράμερα ή κρατώ χρήματα στην άκρη
- παραστιάτζάκι
- παρασύραεργαλείο για το σκούπισμα
- παρατήρημαπρόληψη, κακός οιωνός
- πάσκωπροσπαθώ
- πάσπαροςχώμα τριμμένο σε πολύ λεπτούς κόκκους
- πατανίαυφαντό κάλυμμα κρεβατιού
- πατούλιαπαρέα
- παχιόςπαχύς
- παχνιάποσότητα τροφής που δίνεται σε βόδι
- πέμπωστέλνω
- πηλάλάσπες
- πισωνύχιτο πλήκτρο του πετεινού
- ποθαίνωπεθαίνω
- ποθέςπουθενά
- πορισάπέρασμα για πρόσβαση σε κτήμα
- πορόλαγκοςτο στόμιο του λαγκαδιού
- πόρτεγοη μεγάλη επίσημη σάλα του σπιτιού
- πούγκακαταφύγιο
- πουργεύωεργάζομαι ως βοηθός χτίστη
- πουσουνιάψώνια
- πράματίποτα
- πρικιόςπικρός
- πυροβόλοςο αναπτήρας, το τσακμάκι
- πυρώνωζεσταίνω
Ρ
- ρασόβρακαη καθημερινή φαρδιά ανδρική βράκα
- ρέγομαιεπιθυμώ ή χαίρομαι (σημασία ασαφής)
- ριφάκικατσικάκι
- ροδαράτριανταφυλλιά
- ρούνιακουρέλια
Σ
- σάζωφτιάχνω
- σάικαοπωσδήποτε
- σαΐταη σαΐτα του αργαλειού
- σαΐτταφραντζόλα ψωμιού
- σαλεύγωκινούμαι
- σάντολοςνονός
- σαρίκιτο ανδρικό μαντήλι του κεφαλιού με κρόσσια
- σαρνίτσικατασκευασμένη υπόγεια δεξαμενή βρόχινου νερού
- σασμόςσυμβιβασμός, διευθέτηση διαφοράς
- σιλτές / σελτέςλεπτό στρώμα
- σκαιβόςαδέξιος, ακοινώνητος
- σμίγωσμίγω, κάνω παρέα
- σόκαιροςσυνομήλικος
- σόπατοίσωμα
- σπιθούριαπυγολαμπίδες
- σπολλάτηευχή για πολλά χρόνια
- στάξηλίγο, λίγη ώρα
- σταφυλέχρονιά με μεγάλη σοδειά σταφυλιών
- στιβάνικρητική ψηλή μπότα
- στράταδρόμος
- σύλλαθοςκάτι εντελώς λάθος
- σύναχοςσυνάχι, κρυολόγημα
- σύντεκνοςκουμπάρος από βάφτιση
- συντρέμωβοηθώ
- σφιχτομανταλώνωκλειδώνω σφιχτά
- ’ς τὸ γύρο μουΚοντά μου, δίπλα μου.
Τ
- Τα χωρατά είναι ακόνι του καβγά.Τα αστεία παρουσιάζονται ως ακόνι της φιλονικίας.
- τάβλασανίδα
- ταχιάαύριο, μιαν άλλη φορά
- τζάρουκαςλαρύγγι
- τζισβέςμπρίκι
- τζυμπραγόςδίδυμος
- τόπικανόνι
- τουτούνικαπνός, τσιγάρο
- τουτουντζήςγυρολόγος
- τράστοδερμάτινο σακίδιο
- τρατέρνωκερνώ
- τροζόςτρελός
- τρούλακορυφή
- τσαικαι
- τσαΐλιχαλίκι
- τσητης (άρθρο)
- τσιτους, τις (άρθρο)
- τσινώκλοτσώ
- τσίτααγκάθι
- τσούλικουρέλι
- τσουρώπέφτω και κατρακυλώ
- τυροκομειότα γαλακτοκομικά προϊόντα (τυρί, μυζήθρα)
- τυχαίνειπρέπει, ταιριάζει
Φ
- φαμέγιοςυπηρέτης
- φασκιάη φάσα με την οποία τύλιγαν το μωρό
- φασόλεςφασόλια
- φαώνομαικουράζομαι
- φιλιότσοςβαφτιστικός
- φίλοι σὰν τὸ σκύλο μὲ τὸν κάτηΚυριολεκτικά, φίλοι σαν τον σκύλο και τη γάτα.
- φλέμοναςπνεύμονας
- φοβᾶται τὴν ἀσκιάν τουΦοβάται την ίδια του τη σκιά.
- φτενόςλεπτός
Χ
- χαλκιάςσιδεράς
- χαμπιόλικαλαμένιο πνευστό· το λήμμα δίνει και αμαριώτικη χρήση για μπαντούρα
- χαράκιμεγάλος βράχος
- χέραχέρι
- χιράμιυφαντό κάλυμμα για κρεβάτι και έπιπλα
- χοχλακώκοχλάζω, βράζω
- χοχλιόςτο σαλιγκάρι
- χτήμαο γάιδαρος (και το μουλάρι)
- χώνομαικρύβομαι
- χωρὶς ἄλλοΟπωσδήποτε, χωρίς αμφιβολία.
- χωστάκρυφά